Sahte Dolar Nasıl Anlaşılır?

Sahte dolar nasıl anlaşılır sorusunun kısa cevabı şudur: gerçek banknotun kâğıdı, baskısı ve içine gömülü güvenlik unsurları birlikte kontrol edilir. Dokunma, ışığa tutma, eğme ve ultraviyole (UV) ışık testlerinden birkaçını birlikte uygulamak, tek bir teste güvenmekten çok daha sağlam sonuç verir.

Bu yazıda her kontrolün nasıl yapıldığını, kupürler arasındaki farkları ve şüpheli bir banknotla karşılaşınca ne yapılması gerektiğini anlatıyoruz. Güvenlik unsurlarının resmî açıklamaları ABD Merkez Bankası sisteminin eğitim sitesi uscurrency.gov üzerinde kupür kupür yer alır.

Kâğıt ve Baskıyı Dokunarak Kontrol Etmek

Gerçek dolar, sıradan kâğıda değil pamuk ve keten karışımı özel bir kâğıda basılır. Kâğıdın içinde rastgele dağılmış kırmızı ve mavi lifler bulunur. Parmak uçlarıyla tutulduğunda sert ve hafif pürüzlü bir his verir. Sahte banknotlar çoğunlukla daha yumuşak, daha ince ya da kaygan hissettirir.

Kırmızı ve mavi lifler kâğıdın içine gömülü olduğu için tırnakla kazınınca çıkmaz. Sahte banknotta bu lifler çoğu zaman yüzeye basılmış çizgilerdir ve dikkatle bakıldığında düz bir baskı gibi görünür.

Baskı tekniği de ipucu verir. Gerçek banknotlarda kullanılan çukur baskı (intaglio) yüzeyde hafif bir kabartı bırakır. Portrenin ve yazıların üzerinden parmakla geçildiğinde bu kabartı hissedilir. Evde yazıcıyla üretilen sahtelerde yüzey düz ve pürüzsüzdür.

Işığa Tutarak Yapılan Kontroller

Banknotu ışığa tuttuğunuzda iki unsur görünür hâle gelir: su işareti ve güvenlik ipliği.

Su işareti: Portrenin sağındaki boş alanda, kâğıdın içine işlenmiş soluk bir portre görüntüsüdür. Işığa tutulunca belirir ve banknotun iki yüzünden de görülür. Sahte banknotta su işareti ya hiç yoktur ya da yüzeye basılmıştır. Baskıyla yapılmış taklit, ışıkta gerçeğinden daha keskin ve koyu görünür; gerçek su işareti yumuşak kenarlıdır. Çok net bir su işareti de şüphe sebebidir.

Güvenlik ipliği: Kâğıdın içine dikey olarak gömülmüş ince bir plastik şerittir. Işığa tutulunca üzerinde “USA” yazısı ve kupür değeri okunur. Örneğin 100 $ banknotta “USA 100” yazar. Gerçek iplik kâğıdın içinden geçtiği için iki yüzden de aynı noktada görülür; baskılı taklit ise çoğu zaman yalnızca bir yüzde görünür.

Eğerek Yapılan Kontroller

10 $, 20 $, 50 $ ve 100 $ banknotlarda ön yüzün sağ alt köşesindeki büyük rakam renk değiştiren mürekkeple basılmıştır. Banknotu eğdiğinizde rakam bakır renginden yeşile döner. Gerçek banknotta geçiş belirgindir; sahtelerde ya hiç olmaz ya da çok soluk kalır. 1 $ ve 5 $ banknotlarda bu özellik yoktur, bu kupürlerde renk değişimi aranmaz.

2013’ten beri basılan yeni 100 $ banknotta ayrıca iki unsur vardır. Birincisi, ortada kâğıda dokunmuş mavi üç boyutlu güvenlik şerididir. Banknot eğildiğinde şeridin üzerindeki küçük zil ve “100” görüntüleri yer değiştirir. Bu şerit kâğıda dokunmuştur, yüzeye yapıştırılmış bir folyo değildir. İkincisi, portrenin yanındaki hokkanın içinde bulunan ve eğildiğinde renk değiştiren zil figürüdür.

UV Işık Altında Güvenlik İpliği

Güvenlik ipliği UV ışık altında parlar ve her kupürün rengi farklıdır. Güncel tasarımlarda renkler şöyledir:

Kâğıdın kendisi de ipucu verir. Gerçek dolar kâğıdı UV altında donuk kalır, parlak beyaz ışımaz. Sıradan ofis kâğıdı ise UV altında belirgin biçimde parlar. İplik hiç parlamıyorsa ya da kupüre uymayan bir renkte parlıyorsa banknot şüphelidir. Bankalar ve döviz bürolarındaki kontrol cihazları da öncelikle bu iki tepkiye bakar.

Seri Numarası, Portre ve İnce Çizgiler

Seri numarası banknotun ön yüzünde iki kez basılıdır. Gerçek banknotta iki numara birbirinin aynısıdır; harf ve rakamlar aynı renkte, aynı boyda ve düzgün aralıklıdır. Eğri, farklı boyda ya da soluk basılmış numaralar ve iki numaranın birbirini tutmaması uyarı işaretidir. Seri numarasını tek başına doğrulayan kamuya açık bir sorgu sistemi yoktur; bu kontrol diğerleriyle birlikte değerlendirilir.

Portre gerçek banknotta arka plandan net ayrışır, ince çizgiler keskindir ve birbirine karışmaz. Mikro yazılar büyüteçle okunabilecek kadar nettir. Yazıcıyla üretilen sahtelerde portre bulanık ya da düz görünür, kenar süslemelerindeki ince çizgiler birleşip leke gibi durur.

Eski serilerde durum farklıdır. 1996 öncesi tasarımlarda küçük portre bulunur ve renk değiştiren mürekkep gibi yeni unsurlar yoktur; bu banknotlarda kâğıt dokusu ve baskı kalitesi öne çıkar. Eski serilerin geçerliliğini ve nerede bozdurulduğunu eski dolar geçerli mi, nerede bozdurulur yazımızda anlattık.

Sahte Olduğundan Şüphelendiğiniz Banknotla Ne Yapılır?

Sahte olduğundan şüphelendiğiniz banknotu kullanmayın ve başkasına vermeyin. Türkiye’de parada sahtecilik Türk Ceza Kanunu’nun 197. maddesinde düzenlenir; sahte olduğunu bildiği parayı tedavüle sürmek de suç kapsamındadır. Ceza ve sorumluluk ayrıntıları için bir hukukçuya danışmak gerekir.

• Banknotu mümkün olduğunca az elleyin ve ayrı bir zarfta saklayın.
• Banknotun nereden, ne zaman ve kimden geldiğini not edin. Fiş, mesaj ya da kamera kaydı gibi belgeler sonradan işe yarayabilir.
• En yakın banka şubesine ya da polis merkezine başvurun.
• İnceleme sonucunda banknot sahte çıkarsa size iade edilmez; tutanak karşılığında el konulur.
• Zararınızı banknotu size veren kişiden hukuki yollarla talep etme imkânı olabilir.

Riskin en düşük olduğu yol, dövizi yetkili kurumlardan almaktır. Kurum seçeneklerini döviz nereden alınır, banka mı döviz bürosu mu yazımızda karşılaştırdık. İşlem öncesinde piyasa seviyesini canlı dolar kuru sayfasından, diğer para birimlerini canlı döviz kurları sayfasından izleyebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Sahte dolar testi için özel cihaz gerekir mi?

Temel kontroller için gerekmez. Dokunma, ışığa tutma ve eğme testleri cihazsız yapılır. UV ışık kontrolü için basit bir UV el feneri yeterlidir. Yine de bu testler profesyonel incelemenin yerini tutmaz; şüphe sürüyorsa banknotu bankaya götürmek gerekir.

Tek bir kontrol yeterli olur mu?

Olmaz. Bazı sahte banknotlar gerçek kâğıt üzerine basılır ya da UV’de parlayan taklit bir şerit taşır; tek bir testi geçebilirler. Pratik bir sıra şöyledir: önce dokunun, sonra ışığa tutup su işaretine ve ipliğe bakın, ardından eğip renk değişimini kontrol edin, UV ışıkta ipliğin rengine bakın, en son seri numarası ve baskı keskinliğini inceleyin. Bu kontrollerin hepsini birlikte geçen banknotun gerçek olma ihtimali yüksektir, ancak kesin kararı yine bankadaki inceleme verir.

1 dolarlık banknotta hangi güvenlik unsurları var?

1 $ banknotta renk değiştiren mürekkep, güvenlik ipliği ve su işareti yoktur. Kontrol kâğıt dokusu, kırmızı ve mavi lifler, baskı keskinliği ve kâğıdın UV altındaki donuk görünümü üzerinden yapılır.

Döviz bürosu sahte banknot tespit ederse ne olur?

Büro banknotu size geri vermez; tutanak düzenleyerek yetkili makamlara iletir. Banknotun kaynağına dair kayıtlarınız varsa sonraki süreçte bunları kullanabilirsiniz.

Seri numarasını internetten doğrulayabilir miyim?

Hayır. Dolar seri numaralarını doğrulayan kamuya açık resmî bir sorgu sistemi yoktur. Seri numarası yalnızca düzgün basılıp basılmadığı ve iki numaranın birbirini tutup tutmadığı açısından kontrol edilir.