Dolar Kuru

Dolar kuru, bir Amerikan dolarının Türk lirası cinsinden serbest piyasada işlem gördüğü fiyattır. Türkiye'de en çok takip edilen ekonomik göstergedir; ithalat fiyatlarından akaryakıt zamlarına, kira sözleşmelerinden enflasyon beklentisine kadar geniş bir alanı doğrudan etkiler.

Dolar kurunu ne belirler

Kısa vadede belirleyici olan faiz farkıdır. Amerikan Merkez Bankası'nın (Fed) faiz kararları ve TCMB'nin politika faizi arasındaki makas, sermayenin hangi para biriminde durmak isteyeceğini belirler. Fed faiz artırdığında dolar küresel ölçekte güçlenir; gelişen ülke paraları bundan olumsuz etkilenir.

Orta vadede enflasyon farkı ağır basar. Türkiye'nin enflasyonu ABD'ninkinden yüksek seyrettiği sürece, satın alma gücü paritesi gereği kurun yukarı yönlü baskı altında kalması beklenir. Cari işlemler dengesi, turizm gelirleri, doğrudan yabancı yatırım ve kredi derecelendirme kararları da yön üzerinde etkilidir.

Serbest piyasa mı, Merkez Bankası kuru mu

Bu sayfadaki değer serbest piyasa kurudur; bankalar arası piyasada saniyelik hareket eder. TCMB'nin her iş günü öğleden sonra ilan ettiği gösterge kuru ise resmî işlemler, gümrük beyanları ve muhasebe kayıtları için kullanılır ve gün içinde değişmez. İkisi genellikle birbirine yakındır ama aynı değildir.

Dolar alırken nelere dikkat edilmeli

Bankaların ve döviz bürolarının tabelasındaki fiyat, serbest piyasa kuruna kendi marjlarını eklediği için farklıdır. Küçük tutarlarda bu fark oransal olarak daha çok hissedilir. Ayrıca alış ve satış arasındaki makas, piyasa dalgalıyken açılır — sabah ve akşam saatlerinde aynı tutarda işlem yapmak farklı maliyet çıkarabilir.

Doların küresel rolü neden önemli

Dolar yalnızca ABD'nin parası değil; dünya ticaretinin ve resmî rezervlerin büyük bölümünün tutulduğu birimdir. Petrol, bakır, buğday gibi emtialar uluslararası piyasada dolarla fiyatlanır, ons altın da öyle. Bunun pratik sonucu şudur: dolar diğer para birimleri karşısında güçlendiğinde dolarla fiyatlanan varlıklar genellikle baskı altında kalır.

Bu gücü ölçmek için dolar endeksi kullanılır; doları altı gelişmiş ülke para biriminden oluşan bir sepete karşı ölçer ve sepetin ağırlığının yarısından fazlasını euro oluşturur. Endeks yükseldiğinde dolar küresel ölçekte değerlenmiş demektir. Bu, doların TL karşısındaki hareketinden ayrı bir bilgidir: endeks gerilerken dolar/TL yükselebilir, o zaman hareketin kaynağı ABD tarafında değil Türkiye tarafındadır.

Efektif kur ile döviz kuru aynı şey değil

Döviz kuru hesaba geçen kaydi parayı, efektif kur elden ele geçen banknotu ifade eder. Banknotun taşınması, sayılması, kasada tutulması ve sahtecilik kontrolü maliyet doğurduğu için efektif alış genellikle biraz daha düşük, efektif satış biraz daha yüksek olur. Gişeden nakit alırken ödediğiniz fiyatın buradaki değerden farklı çıkmasının sebeplerinden biri budur; ikincisi kurumun kendi kâr marjıdır.

Banknot kupürleri ve eski seriler

Dolaşımdaki dolar banknotları 1, 2, 5, 10, 20, 50 ve 100 dolar kupürlerinden oluşur. ABD tarihinde hiçbir banknot serisi tedavülden kaldırılmadı; onlarca yıl önce basılmış bir not da hukuken geçerliliğini korur. Buna karşılık Türkiye'de döviz büroları eski tasarımlı, yıpranmış ya da yırtık notları kabul etmekte isteksiz davranabilir veya daha düşük fiyat verebilir. Bunun sebebi hukuki değil pratiktir: o notu kendi kanalına iletmek zahmetlidir.

Nakit alırken kupür dağılımı da işe yarar bir ayrıntıdır. Küçük kupürler harcamada kolaylık sağlar, büyük kupürler taşımada. Yurt dışına para götürmeyi planlıyorsanız gideceğiniz yerin nakit kabul alışkanlığına bakmak gerekir; euro ile karşılaştırıldığında dolarda kupür çeşitliliği daha azdır.