Ethereum

Ethereum, 2015'te yayına giren ve akıllı sözleşme kavramını yaygınlaştıran blok zinciri platformudur. Ağın yerel para birimi Ether'dir (ETH). TL karşılığı, diğer kripto varlıklarda olduğu gibi ETH'nin dolar fiyatının güncel dolar kuruyla çarpılmasıyla bulunur; genel bilgi için kripto para sayfasına bakılabilir.

Bitcoin'den farkı

Bitcoin öncelikle bir değer aktarım ağıyken, Ethereum üzerinde program çalıştırılabilen bir altyapıdır. Merkeziyetsiz finans uygulamaları, NFT'ler ve pek çok token Ethereum ağı üzerinde çalışır. Bu yüzden ETH talebi yalnızca yatırımdan değil, ağın kullanımından da beslenir.

Proof of Stake geçişi

Ethereum 2022'de madencilik temelli doğrulamadan (proof of work) stake temelli doğrulamaya (proof of stake) geçti. Bu geçiş ağın enerji tüketimini büyük ölçüde azalttı ve yeni ETH arzını yavaşlattı.

Gas ücreti

Ağ üzerinde her işlem, gas adı verilen bir ücret gerektirir ve bu ücret ETH cinsinden ödenir. Ağ yoğunlaştığında gas ücretleri yükselir — bu, ETH'ye olan işlevsel talebin göstergelerinden biridir.

Akıllı sözleşme nedir

Akıllı sözleşme, belirli koşullar gerçekleştiğinde kendiliğinden çalışan, kod hâlinde yazılmış bir programdır ve Ethereum ağı üzerinde saklanır. Bir kere ağa yüklendikten sonra kodun çalışma kuralları değiştirilemez; bu, tarafların anlaşmasını üçüncü bir kuruma güvenmeden yürütmesini hedefler. Merkeziyetsiz borsalar, kredi protokolleri ve NFT pazarları gibi pek çok uygulama bu mekanizma üzerine kurulur. Bu, uygulamaların hatasız çalışacağı anlamına gelmez; kod hatası barındıran sözleşmelerde geçmişte ciddi kayıplar yaşanmıştır, bu yüzden denetimden geçmemiş bir sözleşmeyle etkileşime girmek risk taşır.

Doğrulayıcı olmak

Proof of stake sisteminde ağı doğrulayanlar madenci değil doğrulayıcıdır (validator); belirli miktarda ETH'yi ağa kilitleyerek (stake ederek) blok üretim ve onay sürecine katılırlar. Doğru çalışan doğrulayıcı ödül kazanır; ağın kurallarına aykırı davranan doğrulayıcının kilitli ETH'sinin bir kısmı kesilebilir (slashing), bu ceza mekanizması ağın dürüst çalışmasını teşvik eder. Doğrudan doğrulayıcı olmak teknik bilgi ve belirli bir miktar ETH gerektirir; bu eşiğin altındaki kullanıcılar stake havuzlarına katılarak dolaylı biçimde pay alabilir.

Ağ seçimi ve token riski

ETH dışında pek çok token da Ethereum ağı üzerinde, ERC-20 adı verilen ortak bir standartla oluşturulur; bu tokenler ETH ile aynı ağ üzerinde ama ayrı varlıklar olarak dolaşır. Cüzdanlar arası transferde alıcı adresinin doğru ağa ait olduğu teyit edilmelidir: Ethereum ağı için üretilmiş bir adrese başka bir ağın varlığını göndermek işlemin kalıcı olarak kaybolmasına yol açabilir. Gas ücreti de yalnızca ETH transferinde değil, ağ üzerindeki her token işleminde ETH cinsinden ödenir. Bazı cüzdan uygulamaları göndermeden önce adresin ağ uyumunu otomatik olarak kontrol eder, ama bu kontrol her cüzdanda ve her ağ için mevcut değildir.