Altın Bozdururken Neden Daha Az Para Alıyoruz?

Altın bozdururken elinize geçen para, altını alırken ödediğinizden ya da ekranda ilk gördüğünüz fiyattan azdır, çünkü kurum altını size sattığı fiyattan değil, daha düşük olan alış fiyatından geri alır. Buna işçilik payı, varsa komisyon ve ayar farkı eklenince tutar daha da düşer. Bu bir kandırılma değil, her alım satım piyasasının standart işleyişidir.

Bu yazıda farkı oluşturan kalemleri tek tek anlatıyor ve bozdurmadan önce neye bakılacağını özetliyoruz. Güncel alış ve satış fiyatlarını canlı gram altın fiyatı sayfasında yan yana görebilirsiniz.

Alış ve Satış Fiyatı: Makas

Kuyumcu ya da banka sizden altın aldığında onu ileride başka birine satmayı planlar. Fiyatlar kurumun gözünden yazılır:

• Satış fiyatı: Kurumun size altın sattığı fiyat. Altın alırken bu fiyatı ödersiniz.
• Alış fiyatı: Kurumun sizden altın aldığı fiyat. Altın bozdururken bu fiyat uygulanır ve her zaman daha düşüktür.

İki fiyat arasındaki farka alış-satış makası ya da spread denir. Makas, kurumun kâr payını ve taşıdığı fiyat riskini karşılar. Makas ne kadar genişse bozdururken o kadar az para alırsınız. Haber sitelerinde ve uygulamalarda tek bir fiyat gösteriliyorsa, bu çoğunlukla bozdurmada uygulanacak fiyat değildir; hangi sütuna bakıldığını kontrol etmek gerekir.

Makasın genişliği birkaç etkene bağlıdır:

• Piyasa oynaklığı: Fiyat hızla dalgalandığında kurumlar riski makasa yansıtır.
• Kurumun giderleri: Şube, personel ve sigorta gibi maliyetler makasa eklenir.
• Altının türü: Gram ve külçe gibi standart ürünlerde makas daha dar, özel tasarım takılarda daha geniştir.
• Zaman: Hafta sonu ve resmî tatillerde piyasa kapalı olduğu için bazı kurumlar açılış riskine karşı makası genişletir.

Makas için yasal bir üst sınır yoktur; piyasa koşullarına ve kuruma göre değişir. Genel gözlem, Kapalıçarşı gibi rekabetin yüksek olduğu serbest piyasada makasın görece dar, bankalarda ise belirgin biçimde daha geniş olabildiğidir. Bazı çevrim içi platformlar da makası dar tutabilir. Yine de her kurumda belirleyici olan, o anki alış fiyatıdır.

İşçilik Payı Geri Ödenmez

Bilezik, kolye ya da yüzük gibi işçilikli altınlarda bozdururken yaşanan kaybın büyük bölümü buradan gelir. Alırken ödediğiniz fiyatın bir kısmı işçiliktir; kuyumcu ürünü geri alırken yalnızca içindeki saf altın gramını esas alır. Tasarım, marka ve el işçiliği değeri hesaba katılmaz. Markalı takılarda da durum aynıdır: marka adı bozdurma fiyatını artırmaz.

Çeyrek altın gibi sikkelerde de iki kalem vardır: gram başına makas ve basım maliyeti olan işçilik. Basım maliyeti de bozdururken geri ödenmez. Güncel değerleri canlı çeyrek altın ve 22 ayar bilezik sayfalarında alış ve satış sütunlarını karşılaştırarak görebilirsiniz. İşçiliğin nasıl hesaplandığını işçilik payı nedir yazımızda ayrıca anlattık.

Ayar ve Milyem Farkı

Ayar altının saflığını, milyem ise bunu binde olarak gösterir:

Görünüşte 22 ayar gibi duran bir takı 14 ayar çıkabilir. Kuyumcu bozdururken asit testi ya da XRF cihazıyla gerçek ayarı ölçer ve fiyatı ona göre verir. Beklenti 22 ayar üzerinden kurulmuşsa 14 ayar çıkması ciddi bir fark yaratır. Ayarın etkisini has altın ve 14 ayar altın fiyatlarını karşılaştırarak görebilirsiniz.

Alacağınız tutarı kabaca şöyle hesaplayabilirsiniz:

Alacağınız tutar = Gram × Milyem ÷ 1000 × Kurumun has altın alış fiyatı

Hesabı kolaylaştırmak için altın hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Komisyon ve Anlık Fiyat Değişimi

Komisyon kurumdan kuruma değişir ve çoğu zaman ayrıca yazılmaz, makasın içinde yer alır. Bazı bankalar ise makasa ek olarak ayrı bir işlem ücreti alır. Örneğin yüzde 2’lik bir kesinti, 10 gram altında yaklaşık 0,2 gram altının değerine denk gelir; miktar büyüdükçe etkisi de büyür. Yalnızca ekran fiyatına bakarak beklenti kurmak, “neden bu kadar az aldım?” sorusunun başlıca nedenlerinden biridir.

Ons altın fiyatı ve dolar/TL kuru gün içinde sürekli değişir; kuyumcu ve bankalar alış fiyatlarını bu iki değişkene göre günceller. Fiyatın hızla düştüğü anlarda kurumlar daha temkinli bir alış fiyatı uygulayabilir. İşlem tamamlanana kadar kurumun o anki alış fiyatı geçerlidir. Ekrandaki anlık fiyat ile tezgâhtaki alış fiyatı arasındaki fark, fiziki piyasanın işleyişinden kaynaklanır.

Bozdurmadan Önce Nelere Bakılır?

• Alış fiyatını sorun. Kuruma gitmeden önce altın alış fiyatını öğrenin; satış fiyatıyla karşılaştırma yapmayın.
• Aynı sütunu karşılaştırın. Kuyumcu, banka ve çevrim içi platformun alış fiyatlarını aynı gün yan yana koyun.
• Ürün türünü hesaba katın. Standart ürünlerde makas, tasarım takılara göre daha dardır.
• Zamanı hesaba katın. Hafta sonu ve tatillerde makası genişleten kurumlar vardır.
• Ayarı bilin. Altınınızın gerçek ayarını önceden ölçtürmek sürpriz fiyat farkını önler.
• Ek ücreti sorun. Makasa ek bir ücret varsa toplam kaybı ancak böyle hesaplayabilirsiniz.

Kuyumcuya satmak ile çevrim içi bir platforma satmak arasında da farklar vardır. Kuyumcuda nakit hemen elinize geçer, ayar ölçümü yerinde yapılır ve Kapalıçarşı gibi yerlerde birkaç tezgâhı karşılaştırmak kolaydır. Çevrim içi platformlarda fiziksel taşıma riski yoktur ve makas bazı dönemlerde daha dar olabilir; ancak orada da belirleyici olan platformun alış fiyatıdır, ekranda gösterilen en yüksek fiyat değil. Hangisinin daha avantajlı olduğu altının türüne, miktarına ve o günkü fiyatlara göre değişir.

Vergi konusunda bireysel satışlar ile ticari nitelikteki yüksek hacimli işlemler farklı değerlendirilebilir. Kesin bilgi için Gelir İdaresi Başkanlığı mevzuatına bakılmalıdır. Aynı mantığın dövizde nasıl işlediğini döviz kurunda alış ve satış fiyatı yazımızda anlattık.

Sıkça Sorulan Sorular

Kuyumcu neden ekrandaki fiyattan altın almıyor?

Ekranda öne çıkan fiyat genellikle satış fiyatıdır, yani kurumun size altın sattığı fiyattır. Kuyumcu altını sizden alırken daha düşük olan alış fiyatını uygular. Aradaki fark kurumun kâr ve risk payıdır.

Altın bozdururken hangi kurum daha iyi fiyat verir?

Genel olarak rekabetin yüksek olduğu serbest piyasadaki kuyumcular bankalara göre daha dar makas uygular; bazı çevrim içi platformlar da makası dar tutabilir. Kesin cevap için aynı gün birden fazla kurumun alış fiyatını karşılaştırmak gerekir.

Altının ayarı nasıl kontrol edilir?

Kuyumcular asit testi ya da XRF (X-ışını floresans) cihazıyla gerçek ayarı ölçer ve alış fiyatını bu sonuca göre belirler. Ayarı önceden öğrenmek için altını bağımsız bir kuyumcuya ölçtürmek mümkündür.

Bozdurma sırasında fiyat düşerse ne olur?

İşlem tamamlanana kadar kurumun o anki alış fiyatı geçerlidir. Fiyat hızla düşüyorsa kuyumcu alış fiyatını güncellemiş olabilir; bu yüzden teklif edilen fiyatın hangi ana ait olduğunu sormak gerekir.

Markalı takıda tasarım değeri neden sayılmıyor?

Kuyumcu bozdurmada yalnızca içindeki saf altın gramını değerlendirir. Marka, tasarım ve işçilik, ikinci el piyasada ayrıca alıcı bulmadıkça bozdurma fiyatına yansımaz. Bu tüm işçilikli takılar için geçerlidir.